Kinderen met ernstige meervoudige beperkingen hebben, net als elk kind, recht op en behoefte aan opvoeding. De betrokken ouders en begeleiders – leerkrachten, groepsbegeleiders, speltherapeuten, fysiotherapeuten – kampen daarbij dikwijls met ingewikkelde opvoedingsvragen. Veel gebeurt intuïtief en doordat een daadwerkelijke ‘onderbouwing’ ontbreekt, is het vaak niet duidelijk welke (deel)activiteiten leiden tot (welk) resultaat. Het feit dat niet duidelijk is in welke richting, waaraan en met behulp waarmee kan worden gewerkt leidt tot onzekerheid bij alle betrokkenen.

Om dit probleem te ondervangen wordt er de laatste jaren steeds vaker gebruik gemaakt van het zogeheten Opvoedingsprogramma. In Een programma van jezelf wordt dit Opvoedingsprogramma nader uitgewerkt. Na een eerste deel met informatie over het programma, volgt een tweede deel met een korte toelichting op de praktische toepassing ervan. Dit deel bevat bovendien uitgewerkte voorbeelden en opdrachten (reflecties).
De uitgave is bestemd voor cursorisch onderwijs, maar zeker ook geschikt als bron van informatie voor hen die voor de zorg verantwoordelijk zijn: professionele zorgverleners, leerkrachten, maar ook ouders.

Een Programma van jezelf maakt deel uit van een ‘trilogie’. Naast dit boek en Levensloop in perspectief – over volwassenen met ernstige meervoudige beperkingen – omvat deze de uitgave Met zorg vernieuwen. Dit deel, complementair aan de beide andere, gaat in op de problemen die de invoering van een opvoedings-/ondersteuningsprogramma met zich meebrengt en biedt daarmee een handreiking voor een succesvolle implementatie.

Een programma van jezelf

Deel I Het opvoedingsprogramma: theorie en toepassing

1 Doelgroep en visie 3
1.1 Kinderen met zeer ernstige verstandelijke en meervoudige beperkingen
1.2 Invloed op de opvoeding
1.3 Ondersteuning bij de opvoeding
1.4 Visie
1.4.1 Je eigen opvattingen
1.4.2 Kijken vanuit mogelijkheden

2 Uitgangspunten bij een opvoedingsprogramma
2.1 Een opvoedingsprogramma
2.1.1 Normatief uitgangspunt
2.1.2 Methodisch uitgangspunt
2.2 Samenhang
2.3 Het opvoedingsprogramma als curriculum
2.3.1 Ontwikkeling bij kinderen met ernstige meervoudige beperkingen
2.3.2 Samenwerken
2.3.3 Terminologie en kenmerken
2.4 De stappen in vogelvlucht
2.5 Verschil met andere programma’s en methoden

3 Het persoonsbeeld
3.1 Wie is het kind?
3.1.1 Vijf gebieden
3.2 Informatie verzamelen
3.2.1 Wie doet wat?
3.2.2 Dossieranalyse
3.2.3 Instrumenten
3.2.3.1 Lijst Kindkenmerken deel I
3.2.3.2 Lijst Kindkenmerken deel II
3.3 Het opstellen van het persoonsbeeld
3.3.1 Wie doet wat?
3.3.2 Analyseren en combineren
3.3.3 Inhoud en tekst
3.4 Een samenhangend beeld
3.5 Overzicht
3.6 Een voorbeeld: het persoonsbeeld van Teuntje

4 Perspectief en hoofddoel
4.1 Perspectief
4.1.1 Introductie
4.1.2 Hoe komt het tot stand?
4.1.3 Een perspectief voor Teuntje
4.2 Hoofddoel
4.2.1 Introductie
4.2.2 Hoe komt het tot stand?
4.2.3 Een hoofddoel voor Teuntje
4.3 Overzicht

5 Van hoofddoel naar werkdoel
5.1 Introductie
5.2 Werkdoelen
5.2.1 Soorten werkdoelen
5.2.2 Hoe komen ze tot stand?
5.2.3 Een handig schema
5.2.4 Een werkdoel van Teuntje

6 Activiteiten, uitvoeringscondities, rapportage en evaluatie
6.1 Activiteiten
6.1.1 Introductie
6.1.2 Hoe komen ze tot stand?
6.2 Uitvoeringscondities
6.2.1 Voorkeuren
6.2.2 Het verschil tussen activiteiten en uitvoeringscondities
6.3 Rapportage
6.3.1 Hoe komt het tot stand?
6.3.2 Rapportagepunten
6.3.3 Rapportageschema
6.4 Evaluatie met de ‘Goal Attainment Scales’
6.4.1 Hoe komt het tot stand?
6.5 Tussentijdse evaluatie
6.6 Het werkdoelformulier
6.6.1 Het formulier stapsgewijs
6.6.2 Het formulier van Teuntje
6.7 Overzicht

7 Het evalueren van hoofddoel en perspectief
7.1 Evaluatie van het hoofddoel
7.2 Evaluatie van het perspectief
7.2.1 Wie doet wat?
7.3 Terugblik: een normatief en een methodisch aspect
7.4 Tot slot

Deel II Praktische aanwijzingen voor invoeren en gebruik

8 Kleine stapjes, lange adem
8.1 Inleiding
8.2 Tijd voor kwaliteit
8.3 Taakverdeling
8.4 Leren werken met het opvoedingsprogramma

9 Hulpmiddelen bij het opstellen en evalueren van een opvoedingsprogramma
9.1 Handige checklijstjes bij het opstellen van een persoonsbeeld
9.2 Het opstellen van perspectief en hoofddoel
9.3 Hulpmiddelen bij het opstellen van werkdoelen
9.3.1 De Lijst voor het afstemmen van Activiteiten en Situaties op de mogelijkheden en voorkeuren van kinderen met ernstige meervoudige beperkingen (LAS)
9.3.2 Schema voorwaarden
9.3.3 Vragenlijst werkdoelen
9.3.4 Het werkdoelformulier
9.3.5 Rapportage
9.3.6 Evaluatieformulier werkdoelen
9.4 Formulieren evaluatie perspectief en hoofddoel
9.4.1 Formulier evaluatie hoofddoel
9.4.2 Formulier evaluatie perspectief

10 Vragen over het opvoedingsprogramma

11 Reflecties en opdrachten