Het 'Handboek hoogbegaafdheid' biedt een compleet overzicht van ontwikkelingen op het gebied van hoogbegaafdheid en geeft daarbij een beeld van de verscheidenheid aan visies. Elf deskundigen op het gebied van begaafdheid en onderwijs schreven elk vanuit hun eigen invalshoek en expertise een of meerdere hoofdstukken voor dit handboek. Zo ontstonden vijftien hoofdstukken die onderverdeeld zijn in drie delen.
In deel een staat het herkennen van begaafdheid en een oplossingsgerichte benadering van eventuele problemen centraal. Het tweede deel is gericht op de begeleiding van de begaafde leerling. Onderwerpen als compacten, verrijken, slimme kleuters en verrijkingsklassen komen aan de orde. De hoofdstukken zijn erop gericht om zo snel mogelijk in de eigen groep of in de eigen school aan de slag te kunnen. Het derde en laatste deel van dit handboek heeft als thema ‘begaafd en bijzonder’ meegekregen. In dit deel is ruim aandacht voor problematiek als dyslexie, onderpresteren, werkhouding- en aandachtproblemen en de sociaal-emotionele ontwikkeling.
Het 'Handboek hoogbegaafdheid' is bedoeld voor iedereen die werkzaam is in het onderwijs of in een daaraan gelieerde instelling en vanuit professioneel oogpunt meer kennis over hoogbegaafdheid wil verwerven.

Handboek Hoogbegaafdheid
Inleiding
Deel I
1 Ontwikkelingen in het denken over begaafdheid
Eleonoor van Gerven
1.1 Beschrijvende definities van begaafdheid
1.2 Van beschrijvende naar verklarende definities
1.3 Van verklaring naar concreet waarneembaar gedrag
1.4 Tot besluit
2 Werken met protocollen
Pierre Wolters
2.1 Een structurele aanpak
2.1.1 Handelen vanuit gemeenschappelijke visie
2.2 Protocollen
2.2.1 Het Digitaal Handelingsprotocol Hoogbegaafdheid (DHH)
2.2.2 Het SiDi R-protocol
2.2.3 Begaafdheid in beweging
2.2.4 Overige signalerings- en diagnosticeringsmiddelen
2.3 Ondersteunende deelprotocollen
2.4 Maatwerk protocol en vereiste competenties
2.5 Niet te vangen in een protocol
2.6 Een brede benadering
2.7 Een integrale benadering
2.8 Een Amerikaans voorbeeld
2.9 Een Nederlands voorbeeld
2.10 Specialisatie hoogbegaafdheid in het Nederlandse basisonderwijs
2.11 Tot besluit
3 Diagnostiek vanuit oplossingsgericht perspectief
Jacqueline van Swet
3.1 Oplossingsgericht werken: wat bedoelen we?
3.2 Oplossingsgericht werken en hoogbegaafde leerlingen: de leerling centraal
3.3 Diagnostiek van hoogbegaafde leerlingen en oplossingsgericht denken
3.4 Medisch model, sociaal model en transactioneel ontwikkelingsmodel
3.5 Oplossingsgericht werken met hoogbegaafde leerlingen in het basisonderwijs
3.6 Een voorbeeld: Joyce
3.7 Een oplossingsgerichte benadering voor hoogbegaafde leerlingen in een bredere context
4 Hoogbegaafdheid en psychologisch-pedagogische diagnostiek
Agnes Burger-Veltmeijer
4.1 Classificerende diagnostiek
4.1.1 Hulpvraag wordt onderzoeksvraag
4.1.2 Onderzoeksvraag breder dan hulpvraag
4.1.3 Verbaal-performaal verschil
4.2 Probleemgerichte diagnostiek
4.2.1 Verhelderende fase
4.2.2 Onderkennende fase
4.2.3 Verklarende fase
4.2.4 Indicerende fase
4.3 Misdiagnoses rondom hoogbegaafdheid
4.4 Tot besluit

Deel II
5 Compacten
Sylvia Drent
5.1 Korte geschiedenis
5.2 Wat is compacting?
5.3 Waarom is compacting noodzakelijk?
5.4 Compacting in de praktijk
5.5 Richtlijnen voor compacting
5.6 Uitgangspunten voor compacting
5.7 Organisatie in de klas
6 Verrijkingsonderwijs
Patricia Termeer
6.1 Wat is leren?
6.1.1 Het lerende kind
6.1.2 De begeleidende leerkracht
6.2 Wat is verrijkingsonderwijs?
6.2.1 Verdiepen en verbreden
6.2.2 Begeleiding bij verrijkingsonderwijs
6.3 Gardner en Bloom als uitgangspunt voor verrijkingsonderwijs
6.4 Samenvatting en conclusies
7 Leertijdverkorting
Eleonoor van Gerven
7.1 Inkadering van begrippen
7.2 Realisatievormen
7.3 Risico’s en effecten
7.3.1 Kindfactoren
7.3.2 Omgevingsfactoren
7.4 Tot besluit
8 Verrijkingsgroepen
Dolf Janson
8.1 Verrijking
8.2 Wat is een verrijkingsgroep?
8.3 Een verrijkingsgroep als oplossing
8.4 Wie organiseert een verrijkingsgroep?
8.5 Hoe kom je aan de bemensing van een verrijkingsgroep?
8.6 Wat is het doel van een verrijkingsgroep?
8.7 Wie mogen/moeten naar een verrijkingsgroep?
8.8 Onderpresteerders
8.9 Tegengeluiden
8.10 Wanneer beginnen?
8.11 Tot besluit
9 Slimme kleuters
Eleonoor van Gerven
9.1 Het herkennen van een ontwikkelingsvoorsprong
9.1.1 Signalen van een ontwikkelingsvoorsprong
9.1.2 Het belang van vroege signalering en diagnostiek
9.1.3 Signalen van onbehagen
9.2 ‘Passend onderwijs’
9.2.1 Aansluiten bij de ontwikkeling
9.2.2 Uitdagend onderwijs
9.2.3 De belangstellingskring als organisatievorm
9.2.4 Een plusklas voor kleuters
9.3 Vervroegde instroom in het basisonderwijs
9.3.1 Basale instroomeisen
9.4 Nogmaals ‘Passend onderwijs’

Deel III
10 Het ontwikkelen van werk- en leerstrategieën
Winny Bosch-Sthijns
10.1 Definities
10.2 Hersenen, hoe zit dat nu?
10.2.1 Hoe is het brein opgebouwd?
10.2.2 Hoe zit het geheugen in elkaar?
10.2.3 Wat zijn cognitieve functies?
10.2.4 Wat zijn neuronen?
10.3 Hoe werken de hersenstructuren onderling samen?
10.3.1 De werking van de hersenen
10.3.2 De werking van het brein
10.3.3 Transfer van informatie
10.3.4 De ontwikkeling van vaardigheden
10.4 Diagnostiek van werkhoudingsproblemen bij hoogbegaafde leerlingen
10.4.1 Kindgerichte factoren
10.4.2 Omgevingsgerichte factoren
10.5 Het begeleiden bij aandachts- en werkhoudingsproblemen
10.5.1 Begeleiding bij problemen bij de instructiefase
10.5.2 Begeleiding bij problemen tijdens de fase van planning en organisatie
10.5.3 Problemen tijdens de fase van taakconcretisering
10.5.4 Problemen tijdens de fase van evaluatie
10.6 Differentiatie als sleutelwoord
11 Onderpresteren
Jan Kuipers
11.1 Kenschetsing en omvang van het probleem
11.1.1 Definiëring van onderpresteren
11.1.2 Aantallen
11.2 Factoren die onderpresteren beïnvloeden
11.2.1 Schoolfactoren
11.2.2 Thuisfactoren
11.2.3 Persoonlijkheidsfactoren
11.3 Uitingen van onderpresteren
11.3.1 Signalen die duiden op onderpresteren
11.4 Hulp bij onderpresteren
11.4.1 De schoolsituatie
11.4.2 De gezinssituatie
11.4.3 Het kind
11.5 Tot besluit
12 De sociaal-emotionele ontwikkeling van begaafde leerlingen
Alja de Bruin-de Boer & Eleonoor van Gerven
12.1 Theorie
12.1.1 Theory of Mind
12.1.2 Vriendschappen en sociale relaties
12.1.3 Ego-ontwikkeling
12.2 Soms gaat het mis
12.2.1 Risicofactoren voor de ontwikkeling van begaafde kinderen
12.2.2 Wat zijn mogelijke oorzaken?
12.2.3 Wat kun je doen?
12.3 Zorgstructuren
12.3.1 Voorkomen is beter dan genezen
12.3.2 Als voorkomen niet gelukt is
12.3.3 De curatieve aanpak op bovenschools niveau
12.4 Tot besluit
13 Hoogbegaafdheid en dyslexie
Alja de Bruin-de Boer
13.1 Definities van dyslexie
13.1.1 Stichting Dyslexie Nederland
13.1.2 Dyslexie volgens Blomert Regionaal Instituut Dyslexie (L3)
13.1.3 Subtypen dyslexie
13.1.4 De definitie van hoogbegaafdheid
13.2 Dyslexie bij (hoog)begaafde kinderen
13.2.1 Complicerende factoren in de diagnostiek
13.2.2 Verschillen basisonderwijs en voortgezet onderwijs
13.2.3 Niet-uitgekomen verwachtingen
13.3 Signalen van dyslectische hoogbegaafde kinderen
13.3.1 Signalen bij de kleuters
13.3.2 Signalen in groep 3
13.3.3 Signalen na groep 3
13.4 De diagnose
13.4.1 Het didactisch onderzoek
13.4.2 Het psychologisch onderzoek
13.5 Welke aanpak werkt?
13.5.1 Het behandelplan
13.5.2 Remediëren
13.5.3 Compenseren
13.5.4 De pedagogische begeleiding
13.6 De overstap naar het voortgezet onderwijs
13.6.1 Het kiezen van de juiste school
13.6.2 Het zoeken van de juiste school
13.7 Samenvatting en voorbeeld
14 Hoogbegaafdheid plus (kenmerken van) een autismespectrumstoornis: van dubbel exceptioneel tot 1+1=1
Agnes Burger-Veltmeijer
14.1 Over hoogbegaafdheid en autismespectrumstoornissen
14.2 Over de combinatie HB+ASS
14.2.1 Eenzijdige en tweezijdige misdiagnoses
14.2.2 Gevolgen van misdiagnoses
14.3 Het DD-denken
14.3.1 Het DD-Model
14.3.2 Het grijze gebied
14.3.3 Uitbreiding: het DD-Model II
14.3.4 De DD-checklist
14.4 DD-denken in de klas
14.4.1 Signalering
14.4.2 Focus in begeleiding
14.5 Tot besluit
15 Hoogbegaafd en ADHD: dubbel uitzonderlijk of dubbel gehandicapt? 248
Rob Rodrigues Pereira
15.1 Wat is AD(H)D?
15.2 Comorbiditeit
15.3 Diagnostiek
15.4 Oorzaken
15.5 Hoogbegaafd en ADHD
15.5.1 Onderdiagnostiek van ADHD
15.5.2 Onderdiagnostiek van hoogbegaafdheid
15.5.3 Comorbiditeit
15.5.4 Overdiagnostiek
15.6 Behandeling van ADHD
Bijlage bij hoofdstuk 15: Instellen op medicatie
Over de auteurs