Als jongeren een eerste psychose doormaken, is het niet altijd duidelijk in welk diagnostisch kader de psychose uiteindelijk terecht zal komen. Soms blijft het bij een eenmalige, kortdurende psychotische stoornis, soms ook ontwikkelt zich een schizofrene of bipolaire stoornis.
De zorgvraag en -behoefte van jeugdigen en jongvolwassenen met een (eerste) psychose kent echter één grote gemene deler, ongeacht de aard van de psychose: bij de behandeling moet niet alleen rekening worden gehouden met het ziektebeeld, maar ook met de levensfase waarin de betrokkene verkeert. Vaak wonen de jongeren nog bij hun ouders, gaan naar school en hebben te kampen met specifieke ontwikkelingstaken. Daarom zal er expliciet aandacht moeten worden besteed aan de begeleiding van de ouders, de stagnatie in het functioneren op school en de invloed van de psychose op de psychosociale ontwikkeling van de jongere.

In de zorglijn Jongeren met Psychotische Stoornissen – een neerslag van de klinische ervaring en het gedachtegoed van medewerkers van de afdeling jeugdpsychiatrie van het Universitair Medisch Centrum Utrecht (UMCU) – worden deze aspecten concreet vorm gegeven, zowel in de beschreven modulen als in de algemene richtlijnen.
De beschreven zorglijn kan dienen als blauwdruk voor de (verdere) ontwikkeling van behandelprogramma’s voor jeugdigen en jongvolwassenen met psychotische stoornissen.

Dr. Patricia Schothorst is kinder- en jeugdpsychiater en staflid van de afdeling Kinder- en Jeugdpsychiatrie van het UMCU. Zij heeft als speciaal aandachtsgebied psychotische stoornissen bij jeugdigen.

Claudia Emck is psycholoog en thans werkzaam als universitair docent aan de faculteit bewegingswetenschappen van de Vrije Universiteit Amsterdam. Destijds heeft zij een belangrijke bijdrage geleverd aan de ontwikkeling van de zorglijn voor jeugdigen met een psychotische stoornis in het UMCU.

Hanneke Hop is psycholoog en was destijds werkzaam op de afdeling Kinder- en Jeugdpsychiatrie UMCU met als taak de ondersteuning van de ontwikkeling van zorglijnen.

Uit de inhoud

1 Inleiding

2 Doelgroep
2.1 Het ziektebeeld
2.2 Symptomen bij jonge patiënten
2.3 De levensfase

3 Hulpvraag en diagnostiek
3.1 Algemeen
3.2 Ontwikkelingsaspecten
3.3 Diagnostiek

4 Theoretisch kader en uitgangspunten
4.1 Kwetsbaarheid voor psychosen
4.2 Biologische factoren
4.3 Omgevingsfactoren
4.4 Multimodale behandeling
4.5 De profielschets: definiëring en gebruik
4.6 Schematische weergaven van de profielschets
4.7 Autonomie
4.8 Het belang van behandeling in een groep

5 Setting en programma
5.1 De behandelsetting
5.2 Het behandelprogramma
5.3 De combinatie van setting en programma
5.4 Continuïteit
5.5 Verpleegkundige zorg

6 Fasen en doelen
6.1 Inleiding
6.2 Overzicht fasen en doelen

7 Activiteiten en modulen
7.1 Inleiding
7.2 De prodromale en/of diagnostische fase
7.3 Programma acute fase
7.3.1 Primaire activiteiten acute fase
7.3.2 Instellen op medicatie
7.3.3 Individuele verpleegkundige begeleiding
7.3.4 Gezinsdiagnostisch onderzoek
7.3.5 Steunende ouderbegeleiding
7.3.6 Consultatieve systeeminterventie
7.3.7 (Neuro)psychologisch onderzoek
7.3.8 Individuele activiteitentherapie
7.3.9 Basisgroep activiteitentherapie 1
7.3.10 Basisgroep activiteitentherapie 2
7.3.11 Individuele bewegingstherapie
7.3.12 Basisgroep bewegingstherapie 1
7.3.13 Basisgroep bewegingstherapie 2
7.3.14 Individueel onderwijs
7.4 Programma stabiele fase 3
7.4.1 Farmacotherapie
7.4.2 Weekendbespreking
7.4.3 Doelengroep
7.4.4 Sociale vaardigheidstraining
7.4.5 Sport en spel
7.4.6 Stressmanagementtraining
7.4.7 Liberman training ‘omgaan met symptomen’
7.4.8 Psycho-educatieve voorlichtingsgroep
7.4.9 Psycho-educatieve gespreksgroep
7.4.10 Psycho-educatieve oudergroep
7.4.11 Steunende ouderbegeleiding
7.4.12 Consultatieve systeeminterventie
7.4.13 Koken
7.4.14 Techniek en handvaardigheid
7.4.15 Computertraining
7.4.16 Maatschappelijke vorming
7.4.17 Onderwijs op individueel niveau
7.4 18 Stage
7.4.19 Begeleiden overgang naar externe opleiding
7.4.20 Arbeidsrehabilitatie
7.4.21 Cognitieve gedragstherapie
7.4.22 (Neuro)psychologisch onderzoek

8 Evaluatie en onderzoek
8.1 Individu en groep
8.2 Symptomen en sociale integratie
8.3 Meetbare doelen
8.3.1 De acute fase
8.3.2 De post-acute fase
8.3.3 De rehabilitatiefase
8.4 De toepassing van de klinische evaluatie en meetinstrumenten
8.4.1 De ontwikkelingsanamnese
8.4.2 De profielschets
8.4.3 Verpleegkundige observatie
8.4.4 Psychiatrisch oordeel
8.4.5 Systeeminformatie en gezinsdiagnostisch onderzoek
8.4.6 Checklist school
8.4.7 Checklist psychomotoriek
8.4.8 Checklist activiteiten
8.4.9 De combinatie van gegevens uit de checklists
8.4.10 (Neuro)psychologisch onderzoek
8.4.11 Calgary Depression Scale
8.4 12 Positive And Negative Symptom Scale
8.4.13 Brief Psychiatric Rating Scale
8.4.14 Comprehensive Assessment of Symptoms and History
8.4.15 Groningse Sociale Beperkingen Schaal
8.4.16 Utrechtse Coping Lijst voor Adolescenten
8.4.17 Vragenlijst Prodromen
8.4.18 Zorg Aanbod Schaal

Bijlagen
Bijlage I Omschrijving categorieën profielschets volgens Scholte
Bijlage II Bijdrage behandelingsplan school
Bijlage III Bijdrage behandelingsplan PMT
Bijlage IV Bijdrage behandelingsplan AT
Bijlage V Het opnameformulier (verpleegkundig)
Bijlage VI Overzichtsformulier BPRS
Bijlage VII Overzicht BPRS-PANSS items
Bijlage VIII Toelichting scoring en overzichtsformulier PANSS
Bijlage IX Vragenlijst Prodromen